Thesaret gjuhësore të së folmes së Hotit në një fjalor etimologjik (nga Akad. Kolec Topalli)

Akad. Kolec Topalli 
            Hoti është njëra nga krahinat më të veçanta të trojeve shqiptare, me faqe historie të përgjakshme por të lavdishme, me tradita e zakone fisnike, të ruajtura e të kultivuara brez pas brezi e me përpjekje të vazhdueshme për të mbajtur gjallë besën e të parëve. Banorët e kësaj treve, të izoluar nga kohët e pushtimeve, por edhe të lidhur me besë e burrni me pjesët e tjera të atdheut, kanë mundur të ruajnë si gjënë më të vyer gjuhën, shqipen e kulluet e të pastër, ashtu siç janë përpjekur të ruajnë lirinë, qenien e tyre shqiptare e çdo gjë që i lidh me tokën, ajrin, fushën e malin. Edhe pse kjo krahinë u nda padrejtësisht në dy shtete, duke u kufizuar shqiptarët me shqiptarë, banorët e saj e kanë ruajtur identitetin dhe unitetin, duke trashëguar në brezat më të rinj gjithçka të bukur që lanë të parët, gjyshat e stërgjyshat. 

            E folmja e Hotit, një gegërishte e bukur dhe e pastër, ruan në gjirin e saj pasuri të mëdha, që përbëjnë një thesar jo vetëm për krahinën, por edhe për vetë shqipen, e cila pasurohet vazhdimisht prej gurrave të natyrshme që e ushqejnë, njëra prej të cilave është edhe ajo e Hotit. Karakteri konservativ i kësaj të folmeje lidhet me historinë e kësaj krahine, e cila, e strukur në vetvete dhe e vendosur për t’i bërë ballë furive e rrebesheve armike të njëpasnjëshme, ka mundur të ruajë thuajse të paprekur visarin e trashëguar të gjuhës së të parëve.


            Po mbushen katër vjet që kemi nisur punën për hartimin e një fjalori etimologjik të gjuhës shqipe, mungesa e të cilit është e ndjeshme duke u bërë pengesë për studimet albanologjike. Gjatë punës sonë na është dashur të hulumtojmë e të nxjerrim në dritë shumë fjalë dialektore, fjalë plaka e të harrueme, siç thoshte Bogdani, pa të cilat shqipja nuk do të ishte ajo që është sot dhe nuk do të mund të frenonte sadopak valën e pandalshme të fjalëve të huaja, që po depërtojnë me shumicë në epokën tonë të globalizmit. Prandaj, studimi i të folmeve që kanë ruajtur shumëçka nga visari i trashëguar ka qenë një objektiv i punës sonë për të pasqyruar këtë pasuri leksikore në fjalorin e ardhshëm etimologjik të gjuhës shqipe. Nga e folmja e Hotit, duke u mbështetur në mbledhjet në terren të akad. Gjovalin Shkurtajt[1], kemi nxjerrë shumë materiale të vlefshme për shpjegimet tona duke i dhënë dritë e shkëlqim edhe vetë kësaj krahine, që ka ruajtur thesare të mëdha gjuhësore.

            Për të shpjeguar këtë rol që luan një e folme e tillë me pasuri kaq të çmuara, do të ndalemi në disa raste të veçanta, me të cilat mund të shtjellojmë rolin e madh që luan një e folme e ruajtur si kjo e Hotit për shpjegimet etimologjike të fjalëve të shqipes. Nga shembujt që do të paraqesim, disa janë të tillë që i përkasin vetëm kësaj së folmeje, disa kanë shtrirje më të gjerë në gegërishten veriperëndimore, disa kanë paralelet e tyre te shkrimtarët e vjetër; por të gjitha këto shërbejnë si ndihmesë e vyer për të depërtuar drejt etimonit të fjalës.

Nga fusha e leksikologjisë, ndër fjalët me interes të veçantë gjuhësor vëmë në dukje emrin dele, që në të folmen e Hotit del edhe në trajtën delme me prapashtesën –m, me të cilën formohet shumësi, si në rastin djalë ~ djelm. Trajta delme është një relikt gjuhësor, që ka mbetur aty-këtu në të folme të shqipes, në Kosovë dhe në Jug në Gjirokastër, në sintagmën qumësh i delmur. Sipas krahasimit që i kanë bërë ilirologët kësaj fjale, me trajtën delme është lidhur emri i një fisi ilir, Delmatae, si edhe krahina e Dalmacisë: Dalmatia, Delmatia me kuptimin “fushë që ushqen delet”, e cila, sipas përshkrimit të kronistëve të botës antike, është quajtur kështu si vend delesh. Ky relikt gjuhësor i së folmes së Hotit është treguar prodhimtar në krijim fjalësh të reja, si: delmer“bari dhensh”, që del me variantet delmuar, dylmyer, në arbërishten e Italisë dhe delmier, delmir, delmëtor në krahina të tjera. Me emrat delmere e dylmere quhet edhe “bishtatundësi, lat. Motacilla”, meqenëse ky zog i ngjitet tufës së bagëtisë, prandaj quhet edhe zog delesh apo zog dhensh. Fjala ka depërtuar edhe në toponimi, në pikën e quajtur Curri i Delmeres në Veri.

Emrin puçik e ka e folmja e Hotit për “gropë të vogël nëpër rrasa e shkëmbenj të mëdhenj që mbushet me ujë shiu”, prej së cilës ka dalë kuptimi figurativ “gropëz e vogël që u formohet disa njerëzve në faqe kur qeshin”. Po ta gjurmojmë më tej, këtë fjalë e ka mbledhur Cordignanoja[2], për të cilën jep kuptimin “fossa rotonda che fa l’acqua anche nella pietra”. Dhe pranë saj është shënuar edhe një trajtë tjetër, puçigâ me shpjegimin “fossa, baratro, inferno, stagno”. Fjalët janë huazime prej italishtes; puçik nga pozza me prapashtesën –ik; puçigâ nga it. pozzanghera “pellg i vogël, gropë me ujë”, që ka marrë prapashtesën nga -an brenda shqipes, duke u lidhur të dyja fjalët me it. pozzo prej lat. puteus “pus”.  

Emri kripshë i së folmes së Hotit, me të cilën emërtohet “një shkurre me gjethe gjithnjë të gjelbra dhe me lule si vile, që përdoret kryesisht për dru zjarri, lat. Phillyrea media”, dëshmon formën më të vjetër të kësaj fjale, e cila ka edhe format më të reja krishë, grifshë, krefshë, grishë etj. Për etimologjinë e fjalës, emri i kësaj shkurreje ka dalë nga tufa a xhufka e saj, prandaj burimi i fjalës është emri krip“flokë”, që ka marrë prapashtesën -sh. Prandaj forma më e vjetër e fjalës është ajo që e ka ruajtur Hoti me formën kripshë, kurse krifshë është më e re dhe ka dalë me hapjen e bashkëtingëllores -p- para një mbylltoreje tjetër duke krijuar një grup bashkëtingëllor të njohur në gjuhën shqipe.

Foljen jes ~ jet e ka e folmja e Hotit për “mbes, mbet”. Nga këto dy folje, jet është më e vjetër, sikurse e dëshmojnë të folmet arbëreshe të Greqisë e të Italisë me formën vjetempër “mbetem”, si edhe Buzuku, ku fjala shfaqet për herë të parë: pā zhdo të tjerë tek jesënë endë trekt pā punë. Për burimin e fjalës, jet është forma e vetës II shumës të foljes es- “me qenë” në një paradigmë të hershme: jemë ~ *jetë ~ janë, ku forma e vetës II shumës është zëvendësuar nga forma më e re jeni me mbaresën e foljeve me –nō: jenisi bani / bëni. Kësisoj, folja jet krahasohet në plan indoeuropian me format e vetës II shumës me mbaresën -t: gr. εστὲ, sll. vj. jeste, got. sijuþ. Kjo mbaresë, që në gjuhën shqipe del në të pakryerën ishit, në të kryerën e thjeshtë qetë e në mënyrën dëshirore qofshit, ka qenë edhe në të tashmen dhe gjurmët e saj kanë mbetur te folja jet, që ka zhvilluar një zgjedhim të plotë sipas shembullit të foljes mas ~ mat. Një rrjedhojë e kësaj foljeje është emri jetë duke u lidhur si në gjermanishte, ku lebenlidhet me bleiben[3]. 

            Emrin ragazi e folmja e Hotit e ka për një lloj rrushi kokërrgjatë me cipë të trashë. Burimi i fjalës është turq. razakí, që në këtë të folme ka pësuar metatezë, duke u përzier me mbiemrin i zi e duke krijuar emrat ragazi, ragazezë e me antonimin e saj ragabardhë[4]. Ky është një shembull i veprimit të asaj dukurie që quhet etimologji popullore, kur ndërhyrja e një fjale bëhet shkak për krijimin e një forme të re. 

            Pjesëzat niç e diç i ka e folmja e Hotit me kuptimin “pra, kështu”. Të dyja këto kanë dalë nga një formë më e përgjithshme ndiç, e formuar nga në ditësh “nëse e di”, me asimilim të grupit bashkëtingëllor[5]; ose me foljen ndiej“ndigjo” në shprehjen ndiej ç’, gjithsesi një fjalë-fjali, e cila dëshmohet së pari te Budi, që ka: e kush na mpson s pat, ndish në ato  fjalë pak kanë me na ndimuom[6].

            Me interes është folja bohet për “mbarset, çiftohet”, që është forma më e lashtë, e ruajtur në Hot, prej së cilës janë krijuar dëboj, sboj, zboj, cboj, bdoj, dvoj, vdoj, të gjitha variante me parashtesa, ku ka luajtur rol edhe metateza. Buzuku, ku fjala del së pari, ka bdonj, Matrënga ka dbonj e sbonj, Budi ka vdonj e Bogdani ka dvonj. Kësisoj, kjo folje ka ndjekur rrugën e fjalëve të tjera me grupin bashkëtingëllor db-; prandaj aty ku ka borë ka edhe boj, ku ka dëborë ka edhe dëboj, ku ka zborë ka edhe zboj. Buzuku që ka bdorë, ka edhe bdonj; Bogdani që ka dvorë ka edhe dvoj. Për burimin e fjalës, bojështë formim me prapashtesën foljore -o, nga një rrënjë bi- me kuptimin “dy”, nisur nga çiftimi i kafshëve. Kështu, kuptimi i parë ka qenë “çiftoj, bëj çift”, prej së cilës kanë dalë kuptimet e tjera. Rrënja bi me kuptimin “dy” gjendet në shqipe te emri bigë dhe përjashta saj në lat. bis“dy herë”[7].

Nga fushën e morfologjisë, vëmë në dukje disa trajta shumësi të emrave që gjenden në këtë të folme, të cilat dëshmojnë për një tipar të lashtë të shqipes: lëvizjen e theksit brenda fjalës e vendosjen e tij në formantin e shumësit. Raste të tilla kemi te shumësat gjerpáj, dërpáj etj. Shembullin e parë e ka Buzuku: As mos tentojmë Krishtnë, porsi disa qi e tentuonë, e klenë përfaruom en gjerpanjëshit. Rastin tjetër e kanë të folmet jugore. Këto relikte të ruajtura shprehin një veçori të lashtë të gjuhës shqipe, me të cilën bashkohet me gjuhë të vjetra e të reja, që e kanë ruajtur në sistemin e tyre gramatikor veçorinë e lëvizjes së theksit, që ka qenë tipar i gjuhës-nënë indoeuropiane. Vëmë në dukje, nga greqishtja e vjetër, në sistemin rasor: νύξ, νύκτα, në rasat emërore e kallëzore, por νυκτός, νυκτί në rasat gjinore e dhanore; në latinishte, në sistemin foljor, veta I laudo, por shumësi laudamus, në shqipe njëjës dhandërr, por shumësi dhandurrë[8].

Me rëndësi për historinë e gjuhës është përemri pronor yj, që në shqipen e sotme është zhdukur nga përdorimi, por e kanë ruajtur krahinat gege veriore, ndër të cilat edhe Hoti. Është një relikt gjuhësor, që e ka edhe Buzuku: përse Ati yj e di se ju kini nevojë en gjithë sosh. Ky përemër ka qenë i vetës II numër shumës për gjininë mashkullore, duke dalluar gjininë e pronarit, aty ku sot përdoret përemri juaj për të dyja gjinitë. Për nga gjeneza e tij, ashtu si përemri juaj që është formuar nga jo + u, edhe përemri yj është formuar nga i + u, ku elementi i parë është i gjinisë mashkullore duke përfaqësuar përemrin ai, njëlloj si ajo te përemri juaj, kurse përemri i dytë është u-ja, që përfaqëson përemrin ju. Nga bashkimi -i- + -u- ka dalë zanorja y-, që ruan tiparet e të dyja këtyre zanoreve, karakterin qiellzor të -i-së dhe karakterin buzor të -u-së; ndërsa bashkëtingëllorja fundore -j është një shtesë epitetike, ashtu si te përemrat e tjerë të kësaj natyre dhe ndajfoljet, si: saj, tij, tej, pastajetj.

            Nga fusha e sintaksës, albanizma jam i hot është një relikt gjuhësor me interes të veçantë shkencor. Me të tregohen etnika, si: i pukës, i mirditas, i hot, i shkodran, i tragjas etj., duke shënuar banorë të një krahine të caktuar, prejardhjen e tyre dhe duke pasur shtrirje në të gjithë shqipen, çka flet në të mirë të vjetërsisë së saj. Ato gjenden më shumë me prapashtesat -ës, -as, si: i pukës, i mirditës, i kelmendës, i dukagjinës, ose i pukas, i mirditas, i kurbijas etj., por ata dalin edhe me prapashtesa të tjera, si: i shkodran, i dibran, i matjan, i vlonjat, në disa emra edhe pa kurrfarë prapashtese, si: i hot, i tragjas, i dukat, i kuç, i has, i krasniqe. Sintagma të tilla i gjejmë tek autorët e vjetër. Kështu, Buzuku ka: e dërgoi tek aj Elize një të lajm, tue i thashunë “misitque ad eum Eliseus nuncium, dicens”[9], Bardhi ka: i katundas për “Paganus”, i temalas për “transmontanus”, i arbëneshë, i shkodërnjanë[10]; Bogdani ka: i misiras, të vendasitë[11]; Figlia ka: i Arbreshë[12].

            Meqenëse në këto raste kemi të bëjmë me emra kryesisht me burim toponimik, nyja e tyre e përparme e ka origjinën nga sintagma gjenitivale, në rastet e përdorimit të gjinores pa emër përpara, si rezultat i një elipse në rastet jam i Palit domethënë “jam djali i Palit” asht e Gjergjit “asht vajza e Gjergjit”, si rrjedhim edhe jam i Pukës “jam i fisit të Pukës”, jam i Mirditës “jam i krahinës së Mirditës”. Ndërkaq, mbaresa -ës e trajtës së shquar të rasës gjinore në ndërgjegjën gjuhësore është interpretuar sikur të ishte prapashtesa -ës, prandaj krahas formës së vjetër, nisi të përdoret edhe forma e re -ase kësaj prapashtese duke iu ngjitur edhe emrave të gjinisë mashkullore, si: i pukas, i kelmendas. Prej këndej nisi veprimi analogjik edhe në emra me prapashtesa të tjera (i shkodran, i matjan), si edhe në emra pa prapashtesa (i hot, i dukat). Në emrat e fundit, që mbarojnë me bashkëtingëlloren -t, mbaresa -it e gjinisë mashkullore ka rënë me anë të haplologjisë, meqenëse ajo ishte e njëjtë me bashkëtingëlloren e rrënjës së fjalës; domethënë nga jam i Hotitjam i hot, nga jam i Dukatitjam i dukat. Kjo gjen mbështetje në thjeshtimin që ka pësuar rasa gjinore e trajtës së shquar të disa emrave që mbarojnë me bashkëtingëlloren -t, dukuri që ka përfshirë të folme të Veriut e të Jugut; p.sh., në Veri, në Toplanë të Dukagjinit: Qafa Mjetpër Qafa Mjetit, në Jug, në çamërishte: mori vajzn e mbret për “vajzën e mbretit”[13].

            Materiali i paraqitur është i mjaftueshëm për të krijuar idenë e vlerës së veçantë që ka e folmja e Hotit për fushën e etimologjisë dhe në përgjithësi për pasurimin e shqipes. Është detyra jonë si lëvrues të gjuhës t’i nxjerrim në dritë këto visare të rralla dhe t’ia bashkangjesim thesarit të madh të gjuhës shqipe, për t’i ruajtur e për t’i zhvilluar ato më tej.
 —–
BIBLIOGRAFI
Bardhi, Frang
       Franciscus Blancus, Dictionarium latino-epiroticum. Romae, 1635.
Barić, Henrik
       Albanorumänische Studien, I Teil. Sarajevo, 1919, 1-142 (ARS I).
Boretzky, Norbert
       Der türkische Einfluss auf das Albanische. Wiesbaden, I 1975, II 1976 (TE).

Budi, Pjetër

       Speculum Confessionis. Roma, 1621 (SC).
Bugge, Sophus

       Beiträge zur etymologischen Erläuterung der albanesischen Sprache. BB XVIII 1891.

Buzuku, Gjon

        “Meshari” I, II. Tiranë, 1968.

Cordignano, Fulvio

       Dizionario albanese-italiano e italiano-albanese (il nuovo Jungg), Parte Albanese-Italiana. Milano, 1934 (Alb.-It.).
Çabej, Eqrem
       Studime rreth etimologjisë së gjuhës shqipe, I-XXVIII. BUST SSS 4, 1960 – 4, 1963; SF 1, 1964 – 3, 1968.
       Studime etimologjike në fushë të shqipes. Tiranë, I 1982, II 1976, III 1987, IV 1996, V (i pabotuar), VI 2002, VII 2006 (SE).
Dizdari, Tahir
       Fjalor i orientalizmave në gjuhën shqipe. Tiranë, 2005.
Figlia, Nicola
       Il Codice Chieutino. A cura di Matteo Mandalà. Palermo, 1995 (CC).
Haxhihasani, Qemal
       Vështrim i përgjithshëm mbi të folmen e banorëve të Çamërisë. DS II 1974.
Jokl, Norbert
       Beiträge zur albanischen Grammatik 4. Die Verbreitung der Dehnstufenbildungen im Albanischen. IF 37, 1916/17, 90-122.
La Piana, Marco
       Studi linguistici albanesi. Varia. Palermo, 1949 (SLA Varia).
Mann, Stuart E.
       The Indo-Europian Consonants in Albanian. Lg. 28, 1952.
Meyer, Gustav
       Etymologisches Wörterbuch der albanesischen Sprache. Strassburg, 1891.
       Albanesische Studien. Wien; IV: Das griechisch ­ südrumänisch – albanesische Wörterverzeichnis des Kavalliotis (herausgegeben und erklärt), 1895.
Orel, Vladimir E.
       Albanian Etymological Dictionary. Leiden, 1998 (AED).
Shkurtaj, Gjovalin
       E folmja e Hotit. Dialektologjia shqiptare II. Tiranë, 1974.
Tagliavini, Carlo
       L’albanese di Dalmazia. Contributi alla conoscenza del dialetto ghego di Borgo Erizzo presso Zara. Firenze, 1937 (AD).
Topalli, Kolec
       Theksi në gjuhën shqipe. Tiranë, 1995 (Thek.).
       Fërkimoret e afrikatet e gjuhës shqipe. Tiranë, 2003 (Fërk.).
Walde, Alois ­ Hofmann, J. B.
       Lateinisches etymologisches Wörterbuch von A. Walde. Dritte neubearbeitete Auflage von J. B. Hofmann. Heidelberg, I A-L, 1938; II M-Z, 1954 (Walde-Hofmann).
Walde, Alois – Pokorny, Julius
       Vergleichendes Wörterbuch der indogermanischen Sprachen, herausgegeben und bearbeitet von J. Pokorny. Berlin – Leipzig; I 1930, II 1927, III 1932 (Walde-Pokorny).



     [1] Shkurtaj DSH II 1974, 405 v.
     [2] Alb.-It. 161.
     [3] Meyer EW 163, Barić ARS I 76, Tagliavini AD 134, Orel AED 250, Çabej SE V dg. 537.
     [4] Boretzky TE II 112, Çabej SE VI 279, Dizdari 833.
     [5] Çabej SF 4, 1964, 87, Orel AED 285.
     [6] P. Budi, SC.
     [7] Bugge BB XVIII 1891, 174, Meyer AS IV 44, Jokl IF 37, 1916/17, 119, Walde-Pokorny II 155, Walde-Hofmann I 483, La Piana SLA I Varia 23, Mann Lg. 28, 1952, 32, Çabej SE III 212, Topalli Fërk. 123.
     [8] Topalli Thek. 54.
     [9]LI b – Mbretërit IV 5, 10, Bogdani: Nji i lajm për të çpejtë kje dërguem prej së dȳ motrash (CP II 84, 1).
[10] Dict. 81, 175, 218, 221.
[11] CP I 131, 6.
[12] CC 53/24.
[13] Haxhihasani DS II 1974, 122.

Follow @gjshkurtaj

Përurimi i romanit “Përtej mjegullës ka dritë” i shkrimtarit Isa Alibali

‘Përtej mjegullës ka dritë’
Sot në sallën e Akademisë sonë të Shkencave, shkrimtari  Isa Alibali përuroi romanin e tij të ri “Përtej mjegullës ka dritë”. Përurimi ishte organizuar në një mënyrë tërheqëse dhe të atillë që të pranishmit, edhe ata që ende nuk e kanë lexuar librin, morën mjaft përshtypje e përfyturime interesante nga sa u paraqit në kumtimet e rastit nga zotërinjtë Andrea Zisi, Ded Shkurti dhe Jak Luka, si dhe nga leximi mjeshtëror i disa pjesëve të zgjedhura të romanit nga aktorja dhe këngëtarja e shquar Justina Aliaj.


Me Artisten e Popullit Tinka Kurti
Kishin ardhur në përurim shumë njerëz, shumica shkodranë, miq e dashamirë të autorit, familjarë të derës së madhe e të shquar shkodrane të Alibalajve, studiues dhe artistë shkodranë, si Artistja e Popullit Tinka Kurti, pranë së cilës pata nderin e kënaqësinë të isha ulur në radhën e parë; punonjës të organeve të shtypit e të televizioneve  të ndryshme, që kanë njohje, respekt e vlerësim për punën e frytshme e ndihmesat e vyera që z. Isa Alibali ka dhënë në fushën e arsimit, të kulturës dhe të letërsisë.

I diplomuar në degën Gjuhë-Letërsi, në vitin 1960, ka punuar 3 vjet në Mirditë dhe ka qenë drejtori i parë i Gjimnazit të Rrëshenit, pastaj, ka qenë inspektor në seksionin e arsimit e të kulturës në Shkodër dhe në vitin 1965 kryeinspektor i kulturës në atë seksion. Nga mesi i vitit 1967 e deri në fund të vitit 1982, ishte drejtor i Teatrit “Migjeni”, me një ndërprerje trevjeçare, si drejtor i Shtëpisë së Kulturës dhe të Krijimtarisë Popullore (1969-72). Pastaj ka qenë drejtor i Shkollës së mesme artistike “Prenkë Jakova” dhe tre vjetët e fundit, deri në daljen në pension më 1991, ka punuar si mësues letërsie në shkollën e mesme të përgjithshme “Jordan Misja”.

Kohët e fundit z.Isa Alibali jeton në Tiranë dhe, krahas punës së tij si shkrimtar dhe autor i shumë librave studimorë e prozë artistike, është edhe një nga veprimtarët më të gjallë të Shoqatës “Shkodra”.  

Njeri me kulturë e dije të shumta, po edhe me rreth shoqëror e miqësor të gjerë, Isa Albali  pëfraqëson intelektualin që mbron virtytet e traditat më të mira të Shkodrës dhe është, pa dyshm, një emër i rëndësishëm në yjësinë e shkodranëve me të cilët krenohet qyteti dhe krejt krahina jonë. Ai është autor i librit “Në Shkodër të gjithë këndojnë”, të cilin e shfletoj shpesh me ëndjen e përmallimin që na shkakton përmendja dhe gdhendja  e bukur e disa prej këngëtarëve dhe artistëve të paharrueshëm të muzikës shkodrane.

Vite më parë kisha lexuar librin e tij “Si e njoha Mirditën”,  ku shprehet dashuria e autorit për Mirditën e mirditorët, duke vlerësuar figurat e vlerat e krahinës dhe bijve të saj të shquar, një libër i është shkruar thjeshtë, ku ai  rrëfen kujtime, por edhe shpreh vlerësime e pohime me vlerë etnokulturore. Libri është një homazh i bukur për Mirditën, por edhe për ata dhjetëra e,ndoshta, më se  njëqind, mësues jomirditorë, pjesa më e madhe e të cilëve shkodranë, që vitet më të bukura të rinisë së tyre i  kaluan në punën për arsimimin e një zone të vështirë, siç ishte Mirdita e asaj kohe, e që Mirdita u është mirënjohëse për jetë e i konsideron si bij të saj. Për tre vjet, aq sa qëndroi gjithsejt në Mirditë e aq më tepër duke u transferuar çdo vit në një qytet të ndryshëm (Shpal-Rubik-Rrëshen) Isa Alibali ka arritur të mbledhë aq shumë kujtime, të hyjë aq thellë në jetën e botën e mirditorëve, të lidhet aq shumë me ta e t’i dojë aq shumë, sa edhe pas 50 vjetësh ai ka mbetur i lidhur ngusht me ta, i kujton dhe nuk mungon asnjëherë në përvjetorët e gjimnazit të Rreshenit, ku ai ishte drejtori i parë.
Kam lexuar edhe librin tjetër të Isa Alibalit   me titull  “Rrënjë dashurie”, që ka si nëntitull  “ Shkodranët për Kosovën”, ku ai, në të vërtet, tregon se  lidhjet e Shkodrës e të shkodranëve me Kosovën kanë  qenë të afërta në shumë drejtime. Aty, autori ka trajtuar bashkëpunimin e Shkodrës me Kosovën dhe ka paraqitur një idenë e rëndësishme, të cilën ai e shpreh kështu: “Kur themi “Kosova”, mendja na shkon te pushtimi, ndarja, dhuna, vrasjet, përgjakjet  etj., që ka kaluar populli shqiptar i Kosovës. Por shpesh herë harrojmë se kjo pjesë e popullit shqiptar të ndarë, ka bërë edhe jetën e vet shpirtërore, ka kënduar dhe ka krijuar këngë, ka bërë dasma, ka nxjerrë figura të shquara të të gjitha fushave të jetës etj. Prandaj, ditën e Pavarësisë së Kosovës, më 17 shkurt 2008, më lindi dëshira që të trajtoj në një libër lidhjet e Shkodrës me Kosovën në fushën e artit, kulturës e arsimit dhe ndikimin reciprok të tyre, duke nxjerrë një ide të rëndësishme se jemi një popull, një komb, kemi të njëjtën gjuhë, të njëjtat tradita, etj., prandaj mendoj se duhet të punojmë të gjithë që të ecim drejt bashkimit të dy shteteve tanë, duke vënë theksin te lidhjet tona shpirtërore në radhë të parë”.

Sot, sapo morëm librin e tij më të ri, romanin “Përtej mjegullës ka dritë”, të cilin, natyrisht, do ta lexojmë më ëndjen që i takon veprës së një shkrimarit, që e kam mik dhe e respektoj shumë, por edhe me kureshtjen e madhe që na ngjallën referimet e ligjëruesve dhe, sidomos, leximi mjeshtëror dhe aq mbresëlënës i aktores e këngëtares Justina Aliaj.

Tiranë, 31 janar 2015

Alfred Uçi filozof e mendimtar, figurë e dalluar e profesoratit shqiptar dhe e botës akademike (Në 84 vjetorin e ditëlindjes)

nga Gjovalin Shkurtaj

Vitet kalojnë dhe, ndërsa lënë shenja në flokët që thinjen, zbardhen e pakohen, si dhe në faqet që vyshken e lërohen nga rrudha të thella, mbeten të freskëta e nuk na shlyhen kurrë nga mendja kujtimet e rinisë. Ato, si “kutia e Pandorës” në mitologjinë greke, hapen herë vetiu, herë me raste të ndryshme, si p.sh. në përvjetorët e ditëlindjes së burrave të shquar të kombit.


Njëri prej tyre është pa dyshim akademiku Alfred Uçi: autor i një vargu të gjatë  librash studimorë themelorë për estetikën dhe artin, filozof e mendimtar, figurë e  dalluar e profesoratit shqiptar dhe e botës akademike, ish-drejtor i Institutit të Kulturës Popullore, ish-Ministër i Kulturës, por, mbi të gjitha, studiues serioz, shumë prodhimtar  dhe i përkushtuar.


E pashë dhe e urova për 84-vjetorin e ditëlindjes pak ditë më parë, afër hotel “Karlsberg-ut”. Dikur truplartë e i hijshëm, tani edhe  jo pak i rënë nga pesha e viteve, por gjithmonë me jetësinë dhe gjallërinë e tij të përhershme, do të thosha djaloshare dhe, si përherë, madhështor e fisnik.

Pa mbaruar mirë s’e uruari për ditëlindjen, fjala shkoi te De Rada dhe arbëreshët, si lëmi që na ka afruar e bashkuar tematikisht qysh para shumë vitesh.

Sapo ishte kthyer nga një tubim shkencor në Prishtinë, kushtuar 200-vjetorit të lindjes së Jeronim de Radës, ku kishte mbajtur edhe një kumtesë. Ai është marrë gjatë me “Estetikën” e De Radës dhe me botimin e saj në Shqipëri, shoqëruar me një studim hyrës të gjatë e të nyjëtuar bukur e me hollësira të vlefshme për shkollartë e studiuesit, po edhe ka pasur lidhje të ngushta e shumëvjeçare me veprimtarët e sotëm arbëreshë, sidomos me Mario Brunetin dhe me figura të  tjera të dalluara të botës arbëreshe.

Si ish-student e koleg i tij në Akademi, është pikërisht rasti t’i shpreh disa vlerësime për zotin Alfred Uçi:

Së pari, duke rikujtuar përshtypjet  dhe vlerësimin e mirë që ruajmë për të qysh kur ishim studentë dhe ai ligjëronte lëndën e Filozofisë. Bashkë me  prof.Zija Xholin, prof.Petro Lalain, prof.Bujar Hoxhën etj. që përbënin trupën pedagogjike të asaj katedre, na kanë lënë shijen e mirë të qëndrimit serioz dhe modelin e kundrimit të shkencës e të jetës “duke u kapur te hallka themelore”.

Na ka vlerësuar me nota të larta, por nota më e vyer e tij ka qenë modeli i  punës së palodhur, i vullnetit të pathyeshëm dhe i këmbënguljes në kërkimin e vlerave estetike në veprat e autorëve shqiptarë, arbëreshë e të huaj.

Ndër veprat e tij kryesore janë: “Estetika, jeta, arti”(1976), “Mitologjia, folklori, letërsia”(1982), “Çështje teorike të estetikës dhe të kulturës” (1986), “Estetika” (në tri vëllime, 1986-1988),”Shekspiri në botën shqiptare” (1996),  “Dostojevski në kohën tonë” (1977), “Ferr-parajsa danteske” (1998), “Prometeu dhe Hamleti” (greqisht, Athinë,1998), “Grotesku kadarean” (1999), “Estetika e groteskut”(4 vëllime,Tiranë, 2000), “Estetika në letërsinë shqipe” (2001),  “Pesë të mëdhenjtë e  letërsisë shqipe në optikën e një rileximi (N.Frashëri, Gj.Fishta, F.Konica, M.Kuteli, Migjeni), Shkup, 2003; “Filozofia e Teodor Kavaliotit” (2004), “Estetika e folklorit” (2007), “Universi estetik” (3 vëllime, 2004-2007), “Estetika metateorike mbi artin” (2 vëllime, 2008). Më 2014, sikur të mos mjaftonin ai mal me vepra që përmendëm, prof.Alfred Uci  botoi edhe monografinë e gjerë “Estetika migjeniane-Fryma modern në  letërsinë  shqipe ”, të cilin e përuruam në Akademinë tonë të Shkencave.

Ka marrë tri herë Çmimin e Republikës së Shkallës së parë.

I urojmë shëndet e jetë të gjatë profesorit, kolegut e mikut tonë të nderuar.

Të miratohet ligji për gjuhën shqipe, jemi ende me VKM të vitit 1974 ( marrë nga SOT NEWS )

Këshilli Ndërakademik për Gjuhën Shqipe në muajin dhjetor duhej të kishte zhvilluar mbledhjen e radhës për diskutimin e çështjeve të tjera, që kanë lidhje me gjuhën shqipen, por kjo mbledhje duket se nuk do të bëhet këtë vit. Me një aktivitet që ka vite që ka zhvilluar Këshilli Ndërakademik për Gjuhën Shqipe, si një bashkëpunim mes akademikëve dhe gjuhëtarëve nga Shqipëria dhe Kosova, deri më tani ka zhvilluar disa takime dhe ka pasur jo pak diskutime, të cilat kanë sjellë dhe përplasje mes gjuhëtarëve të ndryshëm.

Por për mbledhjen e fundit që pritet të bëhet vitin që vjen, akademikët dhe gjuhëtarët pohojnë se do të trajtohen dy çështje të tjera të rëndësishme. Këto kanë të bëjnë me problemet e gjuhës shqipe në shtyp dhe në administratë, si dhe fjalët e huaja. Akademiku dhe gjuhëtari Gjovalin Shkurtaj bën të ditur se grupet e punës e kanë dorëzuar materialin pranë KNGJSH prej kohësh, por ende nuk ka pasur një thirrje për mbledhje.

 “Grupet e punës kanë dorëzuar materialin në KNGJSH, por nuk është bërë mbledhja. Deri tani nuk jemi thirrur, besoj se ajo do të bëhet vitin tjetër. Këtë herë do të jenë në diskutim gjuha shqipe në shtyp dhe administratë dhe si ndikojnë fjalët e huaja në gjuhën shqipe, terminologjia, rreptësia”, pohon akademiku Shkurtaj. Por vërejtjet e akademikut të njohur këtë herë janë dhe për një ligj, që duhet për gjuhën shqipe.

Lexoni artikullin e plote tek Agjencia e Lajmeve ‘Sot News’: http://www.sot.com.al/kultura/akademik%C3%ABt-t%C3%AB-miratohet-ligji-p%C3%ABr-gjuh%C3%ABn-shqipe-jemi-ende-me-vkm-t%C3%AB-vitit-1974#sthash.sLMU3JXa.dpuf

Shqiperia.com: 40 vjet shkence akademike, Berisha: Te ngrihet ne piedestal gjuha shqipe

Kliko ketu per ta lexuar te plote ne Shqiperia.com: http://www.shqiperia.com/lajme/lajm/nr/18982/40-vjet-shkence-akademike-Berisha-Te-ngrihet-ne-piedestal-gjuha-shqipe

40 vjet shkence akademike, Berisha: Te ngrihet ne piedestal gjuha shqipe

40 vjet shkence akademike, Berisha: Te ngrihet ne piedestal gjuha shqipe

Akademia e Shkencave kremtoi sot 40-vjetorin e themelimit, në një ceremoni julilare në sallën e  Universitetit të Arteve në Tiranë.Ceremonia, ku ishin të ftuar 50 presidentët e Akademive të Evropës, “Anëtarët e Nderit” të Akademisë, personalitete të shpallura  “Nderi i Akademisë”, si dhe disa përfaqësues të shquar nga organizma ndërkombëtarë, me të cilët Akademia e Shkencave e Shqipërisë ka  marrëveshje bashkëpunimi, u nderua edhe nga kryeministri Berisha.

Telegraf: – Kryetari i Akademisë së Shkencave, Gudar Beqiraj: “ Akademia e Shkencave ne 100 Vjetorin e Pavaresise në pritje për fonde nga Qeveria”

 Per te lexuar te plote kete artikull ne Gazeten Telegraph (Kliko ketu)

 
INTERVISTA/ Kryetari i Akademisë së Shkencave, Gudar Beqiraj: “ Akademia e Shkencave  ne  100 Vjetorin e Pavaresise në pritje për fonde nga Qeveria”

Prof. Dr. Gudar Beqiraj, Kryetari i Akademisë së Shkencave  të Shqipërisë, kohët e fundit është anëtarësuar në Akademinë e Shkencave dhe të Arteve të Europës. Muajin e fundit, kontributi i tij shoqëror është vlerësuar me titullin e madh “ Ambasador i Paqes”.  E megjithatë, në intervistën për “Telegraf”, Prof.Dr. Gudar Beqiraj, në fund, shprehet me një emocion që rrjedh nga ndjenjat, për vlerën më të madhe të jetës së tij. Cila është kjo vlerë? Arritjet shkencore? Vlerësimet dhe titujt shkencorë? Gjithsesi, jo. Edhe zëri i dridhet, sa përshkruan me fjalë lumturinë e tij personale. Është kjo ndjenjë shpirtërore, që njerëzit e mëdhenj i bën të duken edhe më të njerëzishëm. “Jam i lumtur, që më është realizuar ajo ëndërr që kisha. Që nipi im, djali i vajzës, që është rritur me mua e tim shoqe, është bërë sportist. Kjo është një nga arritjet e mia më të mëdha të jetës time. Është bërë një notar i shkëlqyer. Ky është një nga vlerat e mia më të mëdha të jetës time”.
– Prof. Beqiraj, ju falenderojmë për kohën që na kushtoni. Mund të na jepni një panoramë të aktiviteteve dhe të veprimtarisë së Akademisë së Shkencave  te Shqiperise në kohët e fundit?
– Akademia e Shkencave e Shqipërisë është institucioni, që sipas  ligjit të saj, realizon rolin  kordinues në projekte të ndryshme, në  problematika të fushës së shkencave, në bashkëpunim me institucione të arsimit të lartë, institutive shkencore apo dhe dikastereve që lidhen me to.  Akademia e Shkencave, tashme si  Akademi pa institute, që  pas vitit 2008,  e ka zhvilluar aktivitetin e saj, duke  bashkëpunuar me institucione të tjera shkencore,  mbështetur kurdoherë në punën e akademikëve të saj. Në këtë aspekt, Akademia e Shkencave ka një bashkëpunim të frytshëm me Universitete të  ndryshme të Shqipërisë po dhe jashtë saj.  Gjithashtu, ka bashkëpunime  edhe me institucione jashtë Shqipërisë.  Më  i realizuari është ai me  Akademinë e Shkencave dhe Arteve  të Kosovës. Mund të përmend edhe bashkëpunimet  me Akademinë e Shkencave të Maqedonisë,  Malit të Zi,   Italisë,  Austrisë,  Gjermanisë,  e me rradhë, me institucione të tilla homologe. Një tjetër bashkëpunim,  që ia vlen ta përmendim, është ai me Akademinë e Shkencave  dhe  Arteve të Europës, ku ne jemi anëtare e saj dhe njëkohësisht ajo ka  kontribuar fuqizimin e lidhjeve te  Akademise tonë  me akademitë e tjera të Europës.
– Duke qënë koherentë me zhvillimet aktuale të kohës, cilat janë ato probleme, të cilat shtrohen për t’u trajtuar  nga Akademia e Shkencave e Shqiperise?
– Probleme Shqipëria, siç dihet ka shumë.  Akademia e Shkencave e Shqiperise ka në gjirin e sa personalitete të fushave të ndryshme që kontribuojnë me punën e tyre në zgjidhjen hera herës të këtyre problemeve.  Në bashkëpunim me homologen tonë të Malit të Zi  u  realizua  konferenca shkencore ndërkombëtare për problemet e liqenit të  Shkodres dhe lumit të Bunës. Të njëjtën gjë duam të realizojme me Akademinë e Shkencave të Maqedonisë për Liqenin e Ohrit. Konferenca të fushave të ndryshme me objektiv ngritjen e problemeve apo dhe dhënien e zgjidhjeve për to janë realizuar për ekonominë, bujqësinë,mjeksinë, drejtesinë, pemtarinë, vreshtarinë, e të tjera.  Akademia është mbështetëse edhe e inisiativave të individëve po të grup individësh për probleme që ivlejnë shkencës, kulturës apo ekonomisë së vendit. Dua të përmend mbështetjen për iniciativën për pastrimin  e lumit të Bunës nga anijet e mbytura para kusht ky për të kaluar në projektin e bërjes së lumit  Buna të lundrushëm.
– Cila është strategjia e Akademisë për 100 vjetorin e Pavarësisë?
– Nuk bëhet fjalë për strategji, por për një axhende  konferencash, botimesh, promovimes dhe pse jo festimesh. Akademia e Shkencave, që në fillim të këtij viti vendosi  që të  organizojë një konferencë jubilare  në 26 nëntor, ku padyshim peshën kryesore te kumtesave do ta mbajnë figura të rëndësishme të historisë. Eshte konceptuar të jetë një  një konferencë sa më cilësore ndaj dhe janë përzgjedhur figura të shquara të shkences dhe artit si brenda ashtu dhe jashtë vendit.
– Çfarë të reje do të sjellë dhe do të trajtojë kjo konferencë, të cilët ju e cilësuat, jubilare?
– Me siguri që mund të ketë edhe të reja në aspektin historik, sepse kësaj teme do t’i mëshohet, qëndra e gravitetit do të jenë problemet historike dhe le të presim nga personalitetet e kësaj fushe, siç janë Niko Pano nga Amerika, Michael Shmidt nga Gjermania, Ben Fisher nga Amerika, Francesko Altimari nga Italia, Ismail Kadare, Xhaferri , si edhe disa nga historianët tanë  të njohur, të cilët, duke patur parasysh vlerat e mëdha të këtij jubileu, padyshim që do të kenë edhe fakte të reja, apo edhe ngjarje, të cilat nuk janë trajtuar më përpara.  Për Akademinë tonë ka edhe një koiçidencë, mund ta quajmë edhe një lloj fati, në 10 tetor Akademia e Shkencave feston 40 vjetorin e themelimit të saj, ku në bashkëpunim me Akademinë e Shkencave dhe arteve  të Europës dhe personalisht me presidentin e saj, Prof.  Felix Unger, do të organizojmë një festë jubilare, ku do të ftohen 52 presidentë e Akademive të shkencave të Europës. Për këtë ngjarje kemi marrë edhe mbështetjen e kryeministri Berisha në takimin që ai pati në Tiranë me Presidentin Unger. Kjo ngjarje padyshim do të shenojë një stad të ri në bashkëpunimet tona.
– Si do ta vlerësonit ju rolin dhe kontributin e Akademisë së Shkencave të Shqipërisë në integrimin e Shqipërisë në BE?
– Në fakt probemi është i gjerë. Parësorja e rolit dhe e kontributit të Akademisë, është që akademikët marrin pjesë në  konferenca shkencore ndërkombëtare , ku paraqesim punën  e tyre, pse jo dhe ecurine tonë drejt Europës. Nga ana tjetër anëtarë të Akademisë tonë janë personalitete tashmë të fushave të ndyshme në vende të ndryshme të Europës e më gjerë, si për shembull mjeksia,bujqësia, elektronika, e të tjera. Para një muaji, në një konferencë  shkencore ndërkombëtare në Ohër, akademikët tanë mbajtën kumtesa me  mjaft interes. Një tjetër kontribut, është bashkëpunimi  ynë me akademitë dhe akademikët e vendeve të tjera.
Një nga sfidat që është shtruar, për rrethanat kohore, është edhe rishikimi i historisë shqiptare. Megjithatë, aktualisht, për këtë nevojë, për rishikimin e historisë sonë flasin më shumë politikanët, përcaktojnë politikisht, jo vetëm kriteret e rishikimit, të ribërjes, por edhe si duhet ta perceptojmë. Ju këtë, si e shpjegoni?
– Nëqoftëse më keni dëgjuar, unë gjithmonë kam thënë, kur bëhet fjalë për histori, për fusha të tjera, që nuk janë të afërta me fushën time që pra matematikën apo informatikën, unë  nuk flas. Le të flasin ata që janë njohës, specialistë, historianët, në rastin e historisë. Kjo është filozofia ime. Nuk mund të gjykoj për politikanët, mbase politikanët kanë detyra më shumë se çmund të ketë Kryetari i  Akademisë së Shkencave, mbase u takon për t’u folur. Unë, ju thashë, nuk dua t’i gjykoj, mund të jetë vërtet detyrë e tyre,  jo për të ndryshuar se nuk ju takon atyre, por për të dhënë orientime, pse jo.
– A është kristalizuar,  një bashkëveprim, një strategji e Akademisë së Shkencave për të patur një rol aktiv në rishikimin dhe rishkruajtjen e historisë të Shqipërisë?
Jo, ky problem, të paktën për momentin, nuk është disktutuar, në  Akademinë e Shkencave dhe as na është kërkuar  ndërkohë që ka një institut historie, që tashmë nuk bën pjesë në Akademinë e Shkencave, por në Qendrën e Studimeve  Albanologjike.
Debati i gjuhës shqipe, sa vjen dhe merr tone oponence midis palëve. Cili është pozicioni i Akademisë së Shkencave të Shqipërisë?
Pozicioni i Akademisë së Shkencave në këtë debat është pozicion institucional. Po funksionon tashmë Këshilli Ndërakademik i  Gjuhës Shqipe. Le t’ja lëmë këtij këshilli profesionistash te merren me këtë punë.
– Mendimi juaj, cili është?
– Mendimi im si qytetar është  të përvehtësojmë mirë standartin, kjo  sidomos për të rinjtë dhe të mos lejojmë prishjen e tij me futje pa kriter të fjalëve të huaja.   Unë mendoj, që për ne shqiptarët, ky është shqetësimi më i madh për gjuhën tonë. Ne, këtë cilësi standarti që kemi arritur deri këtu, ta ruajmë, ta mbështesim dhe nëqoftëse nga gjuhëtarët lind problemi që diçka duhet të ndryshojme, që ta pasurojmë gjuhën, ta përsosim, le ta bëjmë, për të mirën tonë të përbashkët.
Cili është qëndrimi juaj për nevojën, nëqoftëse shtrohet, të një unifikimi të Akademive shqiptare, në një Akademi të mbarë kombit shqiptar?
Absolutisht nuk jam që të kemi në këto momente unifikimin e Akademive shqiptare. Vërtet, disa gjëra i kemi të përbashkëta, jemi një komb, por ama, kemi edhe problematika të ndryshme. Për momentin, unë them të forcojmë bashkëpunimin, sidomos me Akademinë e Shkencave të Kososvës, që për mendimin tim, është një bashkëpunim i shkëlqyer.
– Kohët e fundit, ju, Profesor, jeni pranuar edhe anëtar i Akademisë së Shkencave dhe Arteve të Europës. Ju, personalisht, si e vlerësoni këtë nder që ju bëhet?
Është kënaqësi që për punën njeriu merr një vlerësim, jashtë vendit të vet. Ky vlerësim është rezultat, jo vetëm i punës time, por edhe i gjithë Akademisë së Shkencave të Shqipërisë.
Duke e parë, përtej kuntureve personale, ky anëtarësimi juaj në Akademinë e Shkencave dhe Arteve  të Europës, çdo të thotë?
Për mua do të thotë vlerësim për Akademinë e Shkencave të Shqipërisë. Ky anëtarësim, është konsideratë, vlerësimi i punës të të gjithë akademikëve  shqiptarë.
A ndjeni konkurencë me Akademinë tjetër shqiptare dhe cilat janë raportet midis jush?
 Akademia e Shkencave e Shqipërisë në moton e saj nuk ka konkurencën, por bashkëpunimin. Nëqoftëse ka institucione që krijohen  për të ndërtuar diçka të mirë për vendin, qofshin këto edhe akademi të reja, janë të mirëpritura.  Unë dhe Akademia që përfaqësoj, gjithmonë jemi të hapur për të bashkëpunuar, jo vetëm me akademi, por edhe me çdo lloj institucioni, pavarësisht nga emri, por që kërkon të bëjë punë të ngjasme me ne.  Sa më shumë të tilla të kemi, aq më mirë. Sejcili të bëjë atë punë që ka për detyrë të bëjë e që mund ta bëjë.
– Ekzistenca paralele e disa akademive, dëmton?
– Unë them se kjo veçse ndihmon. Nëqoftëse kjo bëhet në dëshirën e mirë, për diçka që në momentin e caktuar Akademia e Shkencave mund të mos e bëjë. Këtë vit Akademia e Shkencavekishpër botim një fond relativisht të vogël. Ne parashikuam, që me ato pak lekë, të botonim vetëm një libër, “ Fjalori shpjegues i Botanikës”. Një lloj bible për botanikën dhe kishtë kohë që ky libër priste rradhën për t’u botuar. Mundësi të tjera financiare nuk kemi, edhe pse kishim emergjencë për të botuar një album përgatitur nga historiani Kristo Frashëri, për Ismail Qemalin. Me ndihmën e bashkëpunëtorëve të Akademisë, ne arritën që këtë libër ta shtypnim në Itali.Pokështu, kishim dëshirë të botonim librin tjetër të Kristo Frashërit për Lidhjen e Prizrenit, dhe ta kishim gati për 134 vjetorin e saj, Ja arritëm kesaj, me ndihmën e një universiteti privat.  Poqe se akademitë e tjera që krijohen, kanë mundësi të bëjnë gjëra të tilla, aq më mirë do të jetë për të gjithë. Le të bëhemi pra plotësues të njëri tjetrit për të mirën e përbashkët.
Prof. Beqiraj, muajt e fundit jeni nderuar edhe me titullin “Ambasador i Paqes”. Është një tjetër vlerësim i madh që i bëhet kontributit tuaj, përtej caqeve të Shqipërisë.
– Është një vlerësim jashtë sferës së shkencës, jam ndjerë vërtet mirë, kam ndjerë krenarinë që në jetën time  më është shtuar një vlerë nga ajo punë që unë gjithë jetën time kam bërë në mënyrë vullnetare. Veç peshëngritjes, ku kontriboj 40 vjet, unë  për 20 vjet jam vullnetarisht president i fondacionit Ryder,  i cili ndihmon të sëmurët me kancer. Kemi ndihmuar qindra pacientë. Ky titull, më ngacmon në sedër për të punuar akoma edhe më tepër. Filozofia e jetes time permblidhet ne fjalët që m’i thoshte gjyshja kur isha   vogel: “ Lutju zotit, çka ke përreth, të jenë ma mirë se ti”.
Francesko Altimari për debatin e gjuhës shqipe, pak per te qeshur
E  pyes Francesko Altimarin, një nga specialistët arbëresh të gjuhës shqipe, për një debat që u bë në keshillin ndëakademik të gjuhës shqipe: “ Hë, si shkoi mbledhja?” . “ Mirë, ore, mirë. Shumë mirë shkoi, më tha. Diçka për humor. Po diskutonin si t’i themi” Shtëpi, apo shpi?  Dhe unë u thashë. Thoni ore, si të doni, në daç shtëpi, në daç shpi. Vetëm kujdesohuni, që të jetë e mbuluar e të mos hyjë shiu brenda”.
– Pozicioni i Akademisë së Shkencave në këtë debat është pozicion institucional. Po funksionon tashmë Këshilli Ndërakademik i  Gjuhës Shqipe. Le t’ja lëmë këtij këshilli profesionistash te merren me këtë punë.
Le të flasin ata që janë njohës, specialistë, historianët, në rastin e historisë. Kjo është filozofia ime. Nuk mund të gjykoj për politikanët, mbase politikanët kanë detyra më shumë se çmund të ketë Kryetari i  Akademisë së Shkencave, mbase u takon për t’u folur. Unë, ju thashë, nuk dua t’i gjykoj, mund të jetë vërtet detyrë e tyre,  jo për të ndryshuar se nuk ju takon atyre, por për të dhënë orientime, pse jo.
 – Ju faleminderit!